firstLine"; ?>

1439. Muime na heagna an umhla $ [al. Buime...]
Length: long 37qq
Certainty: 1
Period:
  1. 17th mid
Areas:
  1. Ulster
Classes:
  1. eulogy cp
Manuscripts:
  1. Stoneyhurst A/II/20ii C. O Corbain 1701
  2. RIA 257 (23/G/24) M.Og OLongain 1795-
  3. Mayn M 2 M. Og O Longain 1818 Cork
  4. RIA 284 (F/ii/4) Peadar O Longain 1820
Prints:
  1. transl. Archiv. Hib. i, p. 85
Motifs:
  1. qualities of patron’s character
  2. patron’s intellectual attainments
  3. nobility of patron’s ancestry
  4. echo of ‘Mathair na heagna an fhuil riogh’
  5. Childhood, education, fosterage
Poet Christian Names:
  1. Niall (Stoneyhurst)
Poet Surnames:
  1. MacMuireadhaigh
Patron Christian Names:
  1. Eoin (mac Donnchaidh)
Patron Surnames:
  1. O Cuileannain (d. 1661, Bp of Raphoe)
Apologue Subclasses:
  1. Precious stone in the East emitting light
Meter Vars:
  1. deibhidhe
Poem:

Poem in printable PDF format

Muime na heagna an umhla


[John MacErlean (ed. & transl.), ‘Eoin Ó Cuileannáin: Bishop of Raphoe, 1625-1661’, Archivium Hibernicum, 1 (1912), 77-121, poem 2]


Niall mac Muireadhaigh cct.


1 Muime na heagna an umhla

dearbhthar i n-eol úghdardha

bheith dá haltrom dí dleaghair

giodh antrom í d’oileamhain.


2 Ní leig an eagna as a hucht

muime a hoileamhna an umhlocht

a cíghe do dheol dise

na eol fíre aicise.


3 Ar ghlún íseal na humhla

oiltear eagna fhoghlumdha

le a bhféachann ní dá dochar

go ndéanann í d’ardochadh.


4 An umhla is guire don ghlóir

do ní sógh d’iomadh anshóigh

muime na saoireagna sain

naoimheagla cuinge an chrábhaidh.


5 Le a bheith faoi ag fulang dochra

dearbhthar airdhe a umhlochta

na oire dá dteagmha trom

croidhe na heagna d’altrom.


6 Aon do chéad thréigeas a thoil

ar iomchur cuinge crábhoidh

nach bí i gcaidreamh a chionadh

sdo ní a aigneadh d’íslioghadh.


7 Óglaoch díleas dé athar

bhíos dá eagna ag umhlachadh

nach oir do mhéid a mheanma

le a dtréig toil a thighearna.


8 An t-óglaoch le a mbeirthear breath

easpag Cuileannáin cráibhtheach

grás dé ceanglaidh re a chroidhe

dearbhaidh é na eagnoidhe.


9 Glún altruim eagna soillsi

umhla an easpaig uasailsi

cuing riaghalta an iuil gan on

na stiuir dhiadhachta doson.


10 An t-easpag ó a aois leanuibh

do ní an eagna d’oileamhuin

barr díslighthe dá urd air

ar lurg íslighthe an uabhair.


11 Feacthar an t-aigneadh umhal

le barr n-eagna ealudhan

le coing cleachtuidh an oire

feacthuir an choill chumhroidhe.


12 An bogha as a gcaithtear croinn

bhíos umhal d’fhior a tharroing

fad a ré ar marthuin maraidh

ní blaghthuir é d’urcharaibh.


13 Ubhall mar lingeas tré loch

re bhfaobhar bhfrithir bhfaobhrach

tar neimh ullmha an fhaobhair ghéir

saoraidh an umhla eiséin.


14 Re huair bhfeadhma fuilngidh lann

dá mbé umhlacht na hiarann

do neart dearnuinne a sníomh sin

le gníomh mearbhuille milidh.


15 Amhlaidh sin atá a thuigse

fuilngidh eagna an easpuigse

a sníomh le humhlocht an fhir

go lubhghort ríogh na richidh.


16 Sí ar a scáth na scéith shéanta

do ní an umhlacht fhíréanta

barr anshógha dho ar na dháil

mar ró anóra d’fhagháil.


17 Ní dá thruime ní trom air

do bhríogh chalmachta a chrábhaidh

re rodhocra ní ghoibh glonn

do thoil anshocra d’fhulong.


18 Tig don umhlacht d’iomchar lais

cairt aige ar airde fhlaitheis

toil a íslighthe uadh féin

tuar a dhíslighthe dhóséin.


19 Mar tá an charraig chreidimh

cosnuidh d’eagna is d’fhoighidin

meas naomhthochta as buan ar buil

dá gruadh maothchorcra míochdhuir.


20 Easpag riaghalta Ráith bhoth

urr[a] an chreidimh do chumhdach

d’uaisle an fhuinn ghaoidhealaigh ghloin

do shaoirfhearaibh fhuinn Fhionntoin.


21 Do bhádar cách fá chiaigh thruim

gur las uaidh um chrích gConuill

loinnear nach sochaithmhe sin

coinneal chothaighthe an chreidimh.


22 Do dhíbir díobh a ndocra

teacht Eoin i n-am cobhortha

ag seo an ghrian ghealbhruithne ór ghabh

niamh dhealruighthe san dubhadh.


23 Liog lóghmhar san talamh thoir

dan samhuil soilse a chrábhoidh

méin lasaidh na lí neamhdha

do ní lasair loinneardha.


24 Lia aibein an liog sholus

críoch eabhra a mbí a bunodhus

gar do phurt géaglocha gil

re hucht séadshrotha suaithnidh.


25 Samhuil lóchruinn lí a soilsi

giodh ceird don chloich uasoilsi

a bhala a mbí i dtalamh thoir

nach faghar í acht le heolchoibh.


26 Téid uaithe i n-oidhche dhoirche

soilse a soluis bheannoighthe

míle i gcéin in gach conair

dá néimh shídhe shéanomhail.


27 Ró soilsi ón chloich mar chuirthear

gach taobh di go ndealruighthear

do rolas bha Bhanbha mbreagh

solas a chabhra ód chreideamh.


28 Mar théid uait anonn ’s anall

soilse an chreidimh i gcomhthrom

do ní uim lios bhfoirfe bhfuinidh

scrios a ndoirche ó dhiadhuiribh.


29 Tú cloch dhíbirthe an dubhaidh

t’eagna an lóchrann lasumhail

le ar foilsigheadh ort re headh

gur soilsigheadh gort Gaedheal.


30 Téid a bhrath cumhdaigh na gceall

míle do mhíltibh céimeann

t’eagna i gciana ó fhéin Uladh

mar ghréin ndiadha iar ndealrughadh.


31 Cairt pheinn phápa na Rómha

fuarais le hainm onóra

led’ dheaghumhla san tír thoir

do bhríogh t’ealudhna d’fhéachoin.


32 Ainm t’eagna gé bheith abhus

bhan ríghe na ré sholus

mó is grian san talamh so thall

ag ró ghasradh fhian n-eachtrann.


33 A stiuradh duit ní diombáigh

cuing dé a dhochtúir Cuileannáin

minic gnaoi grianoirir Chuinn

ag diadhoiribh craoi Chonuill.


34 A mheic Dhonnchaidh nár chlaon ceart

do chosain d’fhéile is d’uaisleacht

mac fialathar do rádh ribh

ag riarachadh dhámh ndoiligh.


35 Na trí neith le a mbeirthear breath

diadhacht is uaisle is oineach

atáid dá n-áirimh oraibh

ag fáidhibh fháid Fhearodhaigh.


36 Uaisle fola Éibhir fhinn

sliocht Eoghain mhóir meic Oilill

fréamh úr na ríoghradh reamhuibh

fíorbhun do ghlún ngeinealuigh.


37 Scáth cléire críche Connla

lucht iuil eagna th’ealodhna

sibh re a fagháil is urra

libh anáir a n-urruma.