firstLine"; ?>

173. agus fos cnu na hedan (aceph.) $
Length: very long 79qq
Certainty: 5
Period:
  1. 16th ult
  2. 17th early
Areas:
  1. Ulster
Classes:
  1. satire
Manuscripts:
  1. Book of O’Conor Don 1631
Motifs:
  1. reacaire
  2. material reward of poetry (horse)
  3. function of satire
  4. criticism of other poet’s skill
  5. friars
  6. medicine
  7. echo of poem ‘Saoithe na nintleacht nanbhfainn
  8. agriculture
  9. music
  10. forbidden love
  11. oireacht
Patron Christian Names:
  1. Conchobhar
Patron Surnames:
  1. O Cobhthaigh
Apologue Subclasses:
  1. Nightbird hates glare of day
Meter Vars:
  1. RannMhor
  2. RannBheag
  3. Ae freislighe
Poem:

Poem in printable PDF format

Agus fós cnú ’na héadan


[Pádraig Ó Macháin, Téacs agus Údar i bhFilíocht na Scol, 1998, 25-35]


Leabhar Í Chonchobhair Dhuinn, f. 22


[. . .in ?] .cc.


[1] [...............................]

[............................] eineach

agus fós cnú na héadan

nár féadadh do briseadh


[2] [...............................]

[..................]rían as mó dá aoís

Cathol ag araidh a dha each

mo chloidheamh ar san cerc fraoích


[3] [................................]

[...] ané nach donus dhuitsi

is suil re cois gac urchair

agad a Mhurchaidh Bhuidhe


[4] [.........................]dach

ó nach éidir a faicsin

tús an átha ansa tuile

dhearbhus ar dhuine an ainimh


[5] [.........................]antuigsec

ádhbur an duine mhaithsi

ge madh beag an barrthuisledh

ni tharla dhó san tuigsi


[6] [...]te as beag oram féin

a Mic Dé dhealbhus gach mionn

gin go ttugus fúath don ló

as saoithe as mo as annsa liom


[7] Ge b[ea]g [l]eatsa an téan fionn

ata a ccionn an gearráin rúaidh

a oired sin do dhán gheal

nocha nfhuil ar fad it dhúain


[8] As maith aithne mic Uí Neill

a mhacaoim théid leis an dúain

do mholfuinn gan dul ann

an ccúalais rann an eich rúaidh


[9] Dighéoladh go min ar Ó Ghnimh

a nderna sé [.............................]

do ber clairsec a measc cháich

a laimh a reachaire fein


[10] Fear na bhuidhin fer na bhard

reacaire balb da triúr mac

ag imteacht ó thir go tír

nírbh ióngnadh Ó Gnimh do slad


[11] Muca dubha Chloinne Seóinin

mairid uile acht barr a cclúas

mairidh ál na muice rúaidhe

ó chath Mhuighe Gúaire anúas


[12] Muca an deagánaigh Uí Uid

ní leigter a bhfuil fo lar

ní bhía síad na bfuighioll sgéin

muna bfaghaid féin bás


[13] Da mhuic dhéag fhirionna an fir

as as sin chuirfinn mo gheall

go mbíaidh síad fon tráthsa arís

na da bfichid nó tri ceann


[14] Bláitec Seaáin Í Charra

treisi a tana ina a tighe

cían ó thairnig a maisi

treisi a glaisi ina a tighe


[15] Mo charuidsi sin

leig amuigh go léig

cidh úathadh atád

súathadh agus séid


[16] Each is éideadh dliger diom

as oircheas a ndiol fa seach

moluim an séidedh a laimh

is cairde go Caisg fan each


[17] Ní molfuinn do macámh óg

uasal acht ger mór a lom

buain re fer dana is gidh edh

as aithnidh dam creach ar thom


[18] A mhic Uí Uiginn ó Thúaim

ar do dhúain ni tugus guth

acht da ndeachuinn da mheas

as maith an teach an teach dubh


[19] A mhic Ui Uiginn a grádh

ar do dhán ó nach bfuil locht

ma taoí ag ceasacht ar do dhúais

beir leat an dúain ar a son


[20] Olc bur tturus ó bhar ttoigh

a tríar mac Meic Craith ón Mhúmhain

na tri dhúana tugabhair libh

dob fearr tri cuala cunnaidh


[21] An teach bán nac bfuil a maoín

ata teann ar a táobh clé

muna ngabha Ó hEachadháin í

bodach an tseanatáin léith

tabhair dÚa Mháoil Chonaire í

sa rí narab soraidh dhó lé


[22] Mac Uí Dhomhnalláin an Ruis é

do thuit sé ar lár a dhúaine

gur chuir sé a dhá dhorn trithe

go nderna dhi gírle ghuairrle

ar niompódh cuice arís do

do cuir an chuid sís di súas di


[23] Da mbeinn dá áoradh do gnáth

ann gach cás a ttuillionn sé

muna aóruinn ladrann meirbh

do budh duine gan chéird mé


[24] Léigfed thoram an uairsi

macámh sa úaisle ar dtraothadh

o nach bfaicim da shonus

acht a olcus re a aóradh


[25] San oireacht ach mo chara

dob annamh duine úasal

sgur dealadhain da deanamh

nach édfadh dul re túatocht


[26] Le na maith onóir is bíadh

as aithnidh dam dias re dán

agus da ndeachuin da meas

muna léigthi a dteach na cCásg


[27] Macam maith creidius do féin

nír bfearr ina bheith do reir cháigh

ar a thuigsi nach bí tlacht

minic do geibhter blas láir


[28] Ar tús do gabadh re a ais

go mbeith sé go maith re spré

anois ni hinbheite ris

do chúaidh aige ar a min féin


[29] Ar an macámh osgurda

tig saoí atáin is ionair

gerbh éadtrom mo thoghlughadh

nir theilg chugam na giobail


[30] Ge fer gaire agus cluithe

ní hait do dhuine úasal

a rádh ris go bhfédter

nár dhuine breugach úarac


[31] An macámh fionn firghlicsin

as fionn o bhonn go bathais

as truagh gan Fionn fírinneach

agam re a chur na aghaidh


[32] Do budh maith leis gan ar tteacht

go ccaithedh se greis da chuid

da mbedh da dhigh no trí

go mbemís arís a muigh


[33] Fer dána an macamsa sa thiar

aderar íasg re hiasg beag

goirter nead do nead gach eoin

ned an fhinnín óir is nead


[34] A persúin meic Uillioc Rúaidh

ort féin do chúaidh sult do bhí

san beagán beag teid thort

ní ar olc téid dot mhnaoí


[35] Ni tu fer mo mhealltasa

sgo mbeith choídhche gan dúsacht

ann do leabur seanchusa

an lacha gona clúmhach


[36] Flann agaibh na aimsir féin

do sháraigh sé ar mhéad an fás

do saoíledh gur dhuine ard

no go ttainig an Flann mná


[37] Féch leat a bfuarus da maoín

is teach aice o aoís go bás

acht meara aón uair fa íasg

ni dhúadhus do bhíadh na mná


[38] O ghéig Thailltean nó Macha

gé fada thanag chuige

bun dom mhuirn leam ni lemadh

is beara mo mhuirn uile


[39] Muca mna Í Eachaidhéin

acht al na bliadhna anuraidh

nocha sine seanuirsgél

na gach muc dona mucuibh


[40] A ingean in bhíatuigh

mé an file sa fer dána

atá mo spuir oram

sdo ionnuil me mo lámha


[22v]


[41] A tToirdhealbach féin ar fad

ata leath an gerráin bháin

sgan do gerran [...]

[...............................................]


[42] A ingean Uí Mhuireadhaigh

ata astighsi dot fhearoibh

a hocht nó a naoí durra[...]

[...............................................]


[43] An brathair rúadh na riocht féin

gion gur leigedh é asttech

maith an réd do rinnedh ann

a[..............................................]


[44] A Mic Dubhuill ghéarrannuigh

ar nach bfrith báoghal basgaidh

an buannacht do beurma[...]

[..................] an ghaisgidh

is go bfuigmís Eirionnach

do theithfedh dhúin a nasgaidh


[45] Milledh póg sin ar do bhél

a inghean aluinn Oilibhéir

uch a dhuine ní hedh

acht an muine dho[...]


[46] Sona dona mucaibhsi

tar na mucaibh nach mairionn

a tteagmháil chugaibhsi

mar do bhí a ccuid na[...]


[47] Fóghmur tirim gáoth is grian

da mbeith ag Brian is céad each

mile capoll mile carr

ni cuirfedh sé a bharr asteach


[48] A fhir dhéanta na dúaine

a dúais ortsa do díoghladh

tainm ar imioll a marbháin

agus a fhaghbhail sgriobhtha


[49] Cú Choluinn is Conall Cernach

agus Dálach Mac Mhaoíl Tuile

as mó do chuir Síol Síaghail

fa liaguibh na íad uile


[50] Léigedh an táos ealadhna

don ogláchus bhog briste

car beag dhóibhsion eadamur

an dán dírech do milledh


[51] Mas binn orlaidhi na cerdcha

mas binn sgeamhghal na ccapall

mas binn gach ní dár shinnis

as ní milis an gafann


[52] Urusa a aithne ar do dhán

as air fhuarais an gearrán

an lair bhuidhe gona hál

beir a bhuidhe lead sparán


[53] Dar an ccruit fa a bfuil mo lámh

as re ngabhuim dán gan locht

as binni leam téadsa thúas

ina a ccualaidh mo chlúas anocht


[54] O aifrionn an angcaire

ge taim gan aifrionn oile

mur coiméd dom anmuinsi

rachad ar fedh na faithche


[55] Da mac ag duine a nEirinn

mac leighinn is mac túata

an mac leighinn ni cleirec

sas cleith ar each an mac túata


[56] Gach a ndernuis do dhúanuibh

na creid go núadur maduigh

is nár ordaigh Mac Samháin

acht saoí dfhagháil a nasguidh


[57] Na braitre na braitre

síar soir ar fedh na sráide

síad tar éis fhíona dibhe

nocha mire na braithre


[58] Brathair agus bean do chíam

muna a bfóire Día bíadh ar neamh

ní ibhid eanbraon acht fíon

ní ibhid fíon acht fíon medh

caithid a néanchuid ar bord

codluid a seómra chorr gheal

sgan aca acht iad araón

fédtar a mbeith saór acht gid edh


[59] A reacair [sic] ó nEachaidhéin

urusa a aithne ar do théaduibh

ar ól tú do chaiserbhan

tig sé amach ar do mhéruibh


[60] Caóruigheacht mor ag Muínntir Gnimh

olc an tír a bfuilngter íad

trúagh a Dhé nach ccluinid Goill

agus na roinn do ní síad


[61] Freitec re cor Clainne Neill

ma tug meisi féin ós aird

sin mo luighe gan bheith olc

téigim a ccor ort a Taidg


[62] Maith cruithneacht an muighe mín

as aithnidh don tír a locht

maith an gort úd ar an ríasg

agus as olc días an ghuirt


[63] Ni hí a bhuime nó a mhathair

ní cóir brathair do líamhuin

do sméid air as an proinntigh

est tespoin die Díarmuid


[64] An aisling ad connarcsa

agus me am chodhladh treimsi

baraille na Nodlacsa

ga ól seachtmuin roimpe


[65] Da mbeanadh beirtín lúacra

leis gach núachur da nderna

do bheanfadh bean mo croidhe

toighe thighe na hEamhna


[66] Each dubh ar dhath na dúaine

beir uaimsi go íbh cCairbre

da nderna an dúan amhsoin oile

bíodh agatt do lúach cairde

agus an dúan do rinnisi

go brath na himigh thairsi


[67] Da ttugtha paidrín a bhean

da gach fer da ttugais grádh

dom aithne inghean Uí Neill

do bhíadh feidm agad ar snáth


[68] Conchobur Ó Cobhthaigh cóir glas

ni fhaghann se blas ar dhán

acht an dán do ní se fein

agus mo la léin an dán


[69] Do cheannach éaduigh dot mhnaoí

da ndeachthása a saoí gan locht

a mheic Mhég Aóngusa ón Port

na híarr brat Ingine in Deirg


[70] Cruit óir go tteadaibh airgid

na samhlaigh ní bhus lugha

agus a ndol fad méruibh

do bhiadh na ttéaduiph umha


[71] O nach rabhais againn ríamh

do bheth gan bhíadh is olc linn

agus ní da thabairt duit

a Ghiolla a Stuic meic Í Bhéirn


[72] Corc is Cían do gheibhim duit

ó bhfuilid síol cCuirc is Céin

an ghinn ó bhfuilid Mic Ginn

ní fhaghuim acht na ginn féin


[73] Fuluing dhóibh gan dul gan teacht

deagla íad da meas ar théis

cairdi agad mun dúais

agus cairde ar an ndúain féin


[74] Meath na mbreitheamh más é sin

bheith na léaghthóir ag breith bhreath

beirim a bhuidhe ré Día

as aithnidh dam días nár mheath


[75] Don breitheamh nach tuilcrionna

mar gach túata ar a theangaidh

nocha nfuil acht buinchíoradh

buain leis a bferacht leabhair


[76] Nír luigh áonduine a mbeathaidh

ré gar do seachtmhuin aice

as lámh a ccionn bhó maoíle

don mnaoísi deanam feisi


[77] Gé tá sé na sagart chuil

as ferr duit na beith ag dís

ní beag seal a naghaidh Dé

fill ar do shagart féin arís


[78] A bfuigheal is a ccuma

os leis as usa a ndéanamh

dligidh an macámh úasal

easna stúama a a bhréugaibh


[79] A ingean Uí Chorrdergáin

leis nach áil acht fer úasal

ard eirgius an proimpiollán

is tuitidh arís na bhúaltrach