firstLine"; ?>

738. Do bhriseadh riaghail riogh Sacsann $
Length: very long 48qq
Certainty: 1
Period:
  1. 15th mid
Areas:
  1. Connacht
Classes:
  1. eulogy mp
Manuscripts:
  1. TCD 1318 (H.2.16) pseudo�YBL� 15thc.
Prints:
  1. transl. Aithd. Dana no. 38
Motifs:
  1. Envoi to patron’s spouse
  2. Envoi to another patron
  3. eulogy of patron’s personal appearance
  4. moral qualities of woman patron
  5. nobility of patron’s ancestry
  6. Patron’s caithreim
  7. Ireland’s woes foretold in prophecy
  8. Inauguration
  9. use of legal terms
  10. puns q.45
Poet Christian Names:
  1. Tadhg Og “YBL�
Poet Surnames:
  1. O hUiginn
Patron Christian Names:
  1. Eamonn mac Tomais mhic Eamoinn
Patron Surnames:
  1. a Burc d.1458 (McWm of Mayo)
Apologue Subclasses:
  1. Seanchas na mBurcach Battle of the Ashes
Meter Vars:
  1. seadhna
Poem:

Poem in printable PDF format

Do briseadh riaghail ríogh Sacsan


[McKenna, L.: Aithdioghluim Dána (Irish Texts Society, vols 37, 40, 1939/40), poem 38]


Tadhg Óg Ó hUiginn cct.


1 Do briseadh riaghail ríogh Sacsann,

seadh cairte ní chomhaill Gall;

gan neach ann do réir a riaghla

gach Gall féin is iarla ann.


2 Orraim ag an fhior bhus treise

tiomchall Éireann - anba an tnúdh -

is eadh budh áil le gach n-aicme;

do-cháidh seadh na cairte ar gcúl.


3 Lorg na n-Iarladh ní headh leantar

gan luadh cirt ag an chath Ghall;

a grás nochan fhuighe oidhreacht

duine go fás oirbheart ann.


4 Do haithigheadh d’éis a chéile

fa chrích Fódla fada an ré

dligheadh an ríogh ar reacht nGaoidheal,

reacht nach gníomh le haoinfhear é.


5 Fionn mhac Cumhaill ar gceann forais

fada ó do thairngir teacht rinn;

beag ga bhfoil an ceart ar chuimhne,

ag soin ar dteacht fuighle Finn.


6 Iomdha ó Luimneach na learg n-uaine

go hArd Macha - mór an gníomh,

go dtí cobhair ann ó Iarla -

Gall i n-aghaidh riaghla an ríogh.


7 Ná héagcaoin [a] Eamhain Macha

- mithidh dhúinn gan déanamh thort -

a bhfoighe do bhroid a mbliadhna

’s a ghoire dhoid Iarla ort.


8 Ní bhia [áit i raibh] ráith Eamhna

ar iasocht ag aicme Néill;

is í as aitreabh do na hIarlaibh

faicthear í ga fiadhnaibh féin.


9 Eamhain Macha na múr bhfairsing

a bhfuair d’anshódh ar éis Ghall

ag urra muna bhé a mbliadhna

cuma lé gan Iarla ann.


10 Gi bé as codhnach do chloinn Uilliam,

muna fhagha inmhe as mhó,

sí féin is a bhfaicfe d’Eamhain

ó aicme Néill dleaghair dhó.


11 Trí Iarladha d’éis a chéile

do chloinn Uilliam san aird thall

do chomhall na riaghla roimhe;

togham Iarla oile ann.


12 Riot as cuibhdhe cur na n-Iarla,

a Éamoinn, a fholt mar chnú,

an tslat sheilbhe is duid as dísle,

eidhre ar cuid an trírse thú.


13 Ní hadhbhar maoidhmhe, a mheic Tomáis,

dá dtugtha an geall dod ghruadh bhrioc,

dá ndeach tír ar fhuil na n-Iarladh

a bhfuil díbh ag riaghladh riot.


14 A-tá ’n-a gcairt cóir a léaghadh

leath Éireann is ní hé a-mháin

do[-ug] sgéal ag aicme an Iarla;

léagh a gcairte diamhra dháibh.


15 Ná sirthear libh acht leath Banbha,

ná beiridh acht an bhreath rug;

do bhreith an ríogh is í t’oidhreacht;

do sgríobh an rí an toirbheart thug.


16 Do fhóbair go ndearnainn dearmad

ag déanamh iuil dod fholt cham,

lean an ní bheire do bhaile

eire do bhí ar m’aire ann.


17 Céidfhear do chosain an Iarlacht

Uilliam Congcar [cur gan locht];

cuimhnigh féin [a bhfoghair id] thiomcholl

a méin [chobhaidh] fhionnfom ort.


18 Táinig chugainn i gcrích n-Éireann

Uilliam Congcar cara an uird

[ ...........................] na heachtra

méala gan fhear leanta an luirg.


19 Muinntear an ríogh fa rian cogaidh

do chosnamh Fhódla an fheoir thigh

do bhí d’aontoil aga fhastadh;

do aontoigh rí Sacsan sin.


20 Fuair an ghaoth ar ngabháil ceada

a crích Breatan na mbárc gcorr

’n-a snáithe chiuin go clár n-Éireann

lán an tsiuil ga léibheann long.


21 Mar tháinig i dtalamh Éireann

Uilliam Congcar nar char gheis

do bhí amhdháigh as a eachtra

an rí ar bhfaghbháil leagtha leis.


22 “Risin talamh tug an fháilte,”

ar Uilliam, “is oircheas drud;

ní thibhreadh sé an fhaoilte acht d’anadh

ní fhaoicfe mé an talam thug.”


23 Do ionnsaidh Ruaidhrí rí Éireann

go hÁth Cliath i gcoinne Gall

do dhul do chobhair Cláir Gaoidheal;

gabhaidh báigh gach aoinfhear ann.


24 Ní uair Uilliam an uair tháinig

go tír n-Éireann an fhóid ghlais

na cóig rígh do bhí sa Bhanbha

acht rí dhíbh do labhra lais.


25 Ar shluagh Teamhra tug a aighidh,

re hÁth Cliath do chuir a dhruim,

ní raibhe acht Laighin líon coinne

i n-aighidh ríogh chloinne Cuinn.


26 An lá do chosain crích n-Éireann

Uilliam Búrc na mbuabhall dtais

tugadh maidhm [i n-a] mhaidhm shuaithnidh

dan hainm Maidhm an Luaithridh lais.


27 Do-níodh Uilliam fhoghla meince,

a mhac Mairgréag ó mhúr Lir,

Banbha Dá Thí nó gur thabhaigh;

do-ní fhaghla a samhail sin.


28 Argain críche chloinne Riocaird

do-rinne tú ar an treas ruaig;

do bhíodh a dtír re headh n-éinmhíos,

a ghríbh Bhreagh, fa éinghríos uaid.


29 Ga fhágbháil ar éis a loisgthe

Loch Riach ar a rogha taoibh

nír léig dlús na dtigheadh dteineadh

tús sligheadh na deireadh dhaoibh.


30 Do-rinnis creich re cois abhann,

a Éamoinn, ’n-a haithle sin

go Dún nDoidhre is í do fhásaigh;

do bhí an Coimdhe an lásain libh.


31 Do airgis ar n-éirghe maidne,

a Mhac Uilliam, a fholt fann,

an chríoch ó Áth Féan go fairrge

nír thráth éan i n-airde ann.


32 Dod thurussa do Thír Fhiachrach

iomdha, a mhílidh Moighe Sléacht,

ag tráigh Eoghthaile as a haithle

gáir eolchaire ag aithne a n-éacht.


33 Maidin creiche Chloinne Muiris,

a Mhac Uilliam - anba an bhroid -

a dtug tusa do dhíoth daoine

usa an chríoch fa dhaoire dhoid.


34 A dtugadh, a mhac mheic Éamoinn,

a áireamh ní fhéadfadh sibh

uatha féin do-chuaidh tar cuimhne

dá mbuaibh ó fhéin Luighne libh.


35 Tugais láimh ar laochraidh Chorainn,

a chneas seang nach seachnann ghliaidh,

do b’iomdha an uair d’éise a creachtha

fa bhuaibh Céise deathcha id dhiaidh.


36 Gríos teineadh tugais tar Umhall

d’éis a airgthe, a ucht mar chuip;

gan an ngríossa tar chlár Ceara

grádh cíosa fa deara dhuit.


37 Is blagh dod chaithréim Clann Fheorais,

a fhir Náis, fa neart do mhaoir;

le a bhfuil orra dhuid do dholadh

cuid ronna [dá] domhan daoibh.

38 Gur chreachais a gcoillte diamhra

daingean Gaileang nír ghabh ribh;

doilghe le cách iná a gcreachadh

coinnmhe go hÁth Leathan libh.


39 Do ruathar laoi do lot biodhbhadh

do Bhaile an Tobair tre dhiaigh

iomdha ag teacht ó chineadh Créidhe

dearc ag sileadh déire id dhiaidh.


40 Do shluaighidh mheince, a Mhic Uilliam,

a n-áireamh ar t-earla nocht

ní bheinn gan fholaidh dá n-áirmhinn;

omhain leinn a n-áirmhim ort.


41 A bhfuil iomad d’uaislibh Banbha

do budh deallradh dod dhreich ghil;

is léir ar an ghníomh do-ghéana

méin na ríogh fa a séala sin.


42 Colla Dá Chríoch fad chneas nuaidhe

Niall mac Eachach na n-arm ruadh;

fuil Néill ’s an Cholla Dá Chríochsa

tonna [ó a] néimh na gríoscha id ghruadh.


43 Tugadh dhuid ó dhúthchas t’athar

- dot uabhar ní hadhbhar coisg! -

cneas tana mar aol, a Éamoinn,

mala chaol ós réallainn roisg.


44 A-tá eanghlas d’fhuil na nGaoidheal

mud ghnúis gcorcra, a chiabh na ndíog,

an fhuil féin acht gen go bhfaicthear

léir go bhfuil ag taitneamh thríod.


45 A-taoi - ós ag tuireamh t’uaisle -

a Éamuinn, ní hort nach léir,

ar sliocht mná don chuaine Chaisse

is uaidhe a-tá caise id chéibh.


46 A-taoi, a Éamoinn mhac mheic Éamainn,

d’fhuil Iarladh as uaisle crú;

críoch Banbha go ndeach fad dhaoirse

leath a tarbha dhaoibhse is dú. Do bhris.


47 Congbhaidh riaghail ríogh na n-uile,

a Fhionnghuala nar éar bocht,

nocha bí i n-aghaidh na n-aithneadh

ní ga dtabhair aithbhear ort.


48 A Í Fhlaithbheartaigh Lis Teamhra

ag tuilleamh áirmhe is eadh bhí;

racha fa tol a mhall maordha

sgol an tann nach aobhdha í. Do bhris.